dac tr 1

ÐẶC ÐIỂM LÂM SÀNG BỆNH VIÊM NÃO NHẬT BẢN Ở TRẺ EM
TẠI BỆNH VIỆN NHI ÐỒNG I

Ðoàn Thị Ngọc Diệp*

Tóm tắt

114 bệnh nhi mắc bệnh viêm não Nhật Bản nhập bệnh viện Nhi Ðồng I (9/1997 đến 5/2000), có 73 nam (64%) và 41 nữ; 99 ca (87%) cư ngụ ở vùng nông thôn. Lứa tuổi mắc bệnh thường gặp nhất là 2 đến 9 tuổi (90 trường hợp, 79%). Triệu chứng lâm sàng nổi bật nhất là sốt (100%), rối loạn tri giác (100%), co giật (71%), co gồng (62%), dấu thần kinh khu trú (47%), rối loạn hô hấp (42%), dấu màng não (39%), rối loạn cơ vòng (36%). Kết quả điều trị: tử vong 20%, di chứng: 34%. Biến chứng thường gặp nhất trong lúc nằm viện là xuất huyết tiêu hóa (37%), bội nhiễm (35%) và suy hô hấp (27%).

SUMMARY

CLINICAL ASPECT OF JAPANESE ENCEPHALITIS IN CHILDREN
AT CHILDREN HOSPITAL N^O 1

Doan Thi Ngoc Diep * Y Hoc TP. Ho Chi Minh * Vol. 6 - No 1 - 2002: 45 - 48

The author reports the prospective study of 114 children (73 male and 41 female) suffering from Japanese encephalitis admitted Nhi Ðồng I Hospital from Sept 1997 to May 2000. The disease often affected 2 to 9 year-old children (79%). In the acute stage the clinical picture included fever (100%), consciousness dysfunction (100%), convulsion (71%), hypertonia (62%), focal neurological signs (47%), respiratory dysfunction (42%), meningeal signs (39%), urinary retention (36%). The mortality was 20%; the neurological sequalae was 34%. Gastric hemorrhage, secondary infections and respiratory failure were the most frequent complications.

Ðặt vấn đề

Viêm não Nhật Bản (VNNB) đã được nói đến ở Nhật Bản từ năm 1871, nhưng cho đến năm 1924, người ta mới biết rõ hơn về lâm sàng khi có một vụ dịch lớn với hơn 6000 trường hợp mắc phải⁽¹⁾. Viêm não Nhật Bản là nguyên nhân thường gặp nhất của bệnh viêm não cấp ở trẻ em Việt Nam nói riêng, trẻ em Châu Á nói chung^(3,5,7). Ở miền bắc Việt Nam, các nghiên cứu có hệ thống về bệnh VNNB đã được tiến hành từ năm 1964. Ở miền nam, các công trình nghiên cứu về VNNB bắt đầu từ 1976, với các kết quả về điều tra muỗi vectơ, phân lập siêu vi, tìm kháng thể trong máu và trong dịch não tủy bệnh nhân mắc hội chứng não cấp cho thấy VNNB cũng là nguyên nhân quan trọng trong bệnh viêm não ở trẻ em miền nam^(1,5). Mục đích của đề tài này là mô tả đặc điểm lâm sàng của bệnh nhi VNNB tại Bệnh Viện Nhi Ðồng I, Thành phố Hồ Chí Minh, nhằm góp phần nghiên cứu về bệnh VNNB ở miền nam Việt Nam.

Ðối tượng và phương pháp nghiên cứu

Ðối tượng

247 bệnh nhi từ 5 tháng đến 15 tuổi, cư ngụ từ Bình Thuận đến Cà Mau, nhập Bệnh Viện Nhi Ðồng I trong thời gian từ 9/1997 đến 5/2000, vì hội chứng não cấp. Các bệnh nhân này được làm xét nghiệm tìm kháng thể IgM kháng siêu vi VNNB bằng thử nghiệm ELISA trong huyết thanh và trong dịch não tủy. Có 114 trường hợp được chẩn đoán là VNNB vì đã tìm thấy kháng thể IgM kháng siêu vi VNNB trong dịch não tủy.

Phương pháp nghiên cứu

Tiền cứu, mô tả cắt ngang. Mẫu được chọn ngẫu nhiên theo kiểu thuận lợi.

Kết quả

Ðặc điểm dân số nghiên cứu: n= 114

Phái tính: nam = 73 (64,04%), nữ = 41 (35,96%)

Nơi cư ngụ: nông thôn: 99 (86,84%), thành thị: 15 (13,16%)

Tiền căn chủng ngừa VNNB: 3 (2,63%)

Bệnh tương tự: 0 (0%)

Ðặc điểm lâm sàng

Khởi phát

Thường khởi phát đột ngột với triệu chứng sốt (67%)
Ðôi khi bệnh nhân có biểu hiện rầm rộ với triệu chứng kích thích màng não (nhức đầu, ói mữa) ngay từ đầu kèm theo sốt (30%).

Toàn phát

Thời gian trung bình từ lúc khởi bệnh đến lúc có triệu chứng thần kinh: 3 ngày. Có 100 trường hợp (88%) xuất hiện triệu chứng thần kinh trong vòng 4 ngày đầu sau khi khởi bệnh.

Các triệu chứng lâm sàng:

Bảng 1: Các triệu chứng của bệnh viêm não Nhật Bản:

Triệu chứng

Tỉ lệ %

Sốt

Rối loạn tri giác

Ói mữa

Nhức đầu

Co giật

Co gồng

Dấu thần kinh khu trú:

Liệt nửa người

Liệt dây thần kinh sọ

Liệt nửa người + dây thần kinh sọ

Rối loạn hô hấp

Dấu màng não

Rối loạn cơ vòng

Rối loạn tâm thần

Phù gai thị

Tiêu chảy

Liệt 2 chi dưới

Gan to

Ho, sổ mũi

100

Thay đổi cận lâm sàng

Dịch não tủy

Bình thường: 13 ca, có thay đổi: 101 (89%) theo kiểu viêm màng não nước trong

Công thức máu:

Dung tích hồng cầu <30%: 9 ca (8%)

Số lượng bạch cầu /máu: < 5000/ mm³: 4 ca (4%), > 10000/mm³: 59 ca (52%).

Số lượng bạch cầu đa nhân trung tính tăng > 6000/mm³: 76 ca (67%).

Hiện diện bạch cầu đũa trong máu: 5 ca (4%).

Số lượng tiểu cầu giảm < 100.000/mm³: 0 (0%), tăng > 400.000/mm³: 1 ca (0,9%).

CRP

Tăng >10mg/l: 67 ca (59%), trong đó 32 ca (28%) > 40mg/l.

Tốc độ lắng máu

Tăng > 20mm trong giờ đầu: 50/54 ca (93%), trong đó, tăng >100 mm trong giờ đầu: 4/54 ca (7%).

Ðiện di đạm

Ðạm máu giảm < 50g/l: 5/44 ca (5%); albumine máu < 50%: 8/44 ca (18%); alpha 1 globulin tăng: 0 ca (0%); alpha 2 globulin tăng: 36/44 ca (84%); beta globulin tăng: 30/44 ca (68%); gamma globulin tăng: 4/44 (9%)

Natri máu

- Natri máu lúc nhập viện < 120 mEq/l: 0 ca (0%), < 130 mEq/l:16 ca (14%). Natri máu trong lúc nằm viện giảm <120 mEq/l: 2 ca (1,75%)

Ðường huyết

Ðường huyết giảm < 80 mg%: 40 ca (35%), trong đó có 39 ca giảm từ lúc nhập viện (đặc biệt, có 8 ca (7%) giảm < 40 mg%)

Biến chứng

Xuất huyết tiêu hóa: 42 ca (37%).
Bội nhiễm: 40 ca (35%), trong đó, bội nhiễm phổi: 33 ca, nhiễm trùng huyết: 6 ca, nhiễm trùng tiểu: 1 ca
Suy hô hấp: 31 ca (27%).
Sốc: 19 ca (16%), trong đó có 17 ca sốc xảy ra sau khi suy hô hấp và đã đặt nội khí quản giúp thở.
Biến chứng khác: tràn khí màng phổi: 5 ca (có 3 ca kèm theo tràn khí trung thất), viêm cơ tim: 1 ca, xẹp phổi: 15 ca.

Kết quả điều trị

Phục hồi tốt: 52 ca (47%), di chứng: 39 ca (34%), tử vong: 23 ca (20%). Trong 39 trường hợp di chứng có 6 ca ở mức độ nhẹ, 21 ca mức độ vừa, 8 ca nặng và 4 ca ở trạng thái thực vật.