Mục tiêu: đánh giá kết quả của đường mổ đài - bể thận - thận qua diện vô mạch giữa phân thùy sau - dưới để điều trị sỏi san hô với mục đích giảm tỷ lệ sót sỏi, lượng máu mất và bảo tồn chức năng thận.

SUMMARY

OPEN SURGERY FOR COMPLEX BRANCHING AND MULTIPLE RENAL CALCULI USING EXTENDED CALICO-PYELO-NEPHROLITHOTOMY THROUGH AVASCULAR PLANE BETWEEN POSTERIOR-INFERIOR RENAL SEGMENTS

Pham Van Bui * Y Hoc TP. Ho Chi Minh * Vol. 5 - No 4 - 2001: 232 - 236

Objective: To evaluate the results of extended calico-pyelo-nephrolithotomy through a vascular plane between posterior-inferior renal segments for the treatment of complex staghorn stone regarding stone-free rate, blood loss and kidney function.

Sỏi niệu là một bệnh lý khá thông thường trong chuyên ngành Niệu khoa chiếm tới 51% tổng số các phẫu thuật niệu khoa.

Trong điều trị ngoại khoa sỏi niệu thì sỏi san hô là một tiêu đề đặc biệt rất cần được chú ý vì sỏi san hô biểu hiện một mối đe dọa chính cho thận do sự phối hợp của nhiễm trùng và bế tắc có thể gây phá hủy dần dần chủ mô thận. Vào khoảng 1/3 bệnh nhân có những khiếm khuyết vỏ thận ghi nhận được qua xạ hình thận lúc bắt đầu điều trị. Do vậy, đã có sự thống nhất ý kiến là phải loại trừ hoàn toàn sỏi không được chậm trễ để ngăn chặn tái phát và tổn thương thận thêm nữa⁽¹⁰⁾.

Ðối với điều trị ngoại khoa sỏi san hô, hiện nay có 04 lựa chọn: mổ hở, lấy sỏi qua da (LSQD), Tán sỏi ngoài cơ thể (TSNCT), và phối hợp LSQD+TSNCT⁽¹⁵⁾. Chúng tôi trình bày một phương pháp mổ hở lấy sỏi san hô theo đường đài-bể thận-thận mở rộng qua đường vô mạch giữa phân thùy sau và phân thùy dưới.

Chúng tôi thực hiện một nghiên cứu tiền cứu phương pháp mổ hở đài-bể thận-thận mở rộng qua đường vô mạch giữa phân thùy sau và phân thùy dưới để điều trị cho các trường hợp sỏi san hô phức tạp, đầy đủ được phân loại theo G Faure và JP Sarramon⁽¹⁴⁾ C2, R2, B2 (sỏi phức tạp, chủ mô dày, bể thận nội xoang).

Kỹ thuật và phương pháp phẫu thuật đã được trình bày trong báo cáo trước⁽¹²⁾. Tất cả các bệnh nhân đều được thử các xét nghiệm sinh hóa căn bản trước mổ, riêng urée và créatinine máu được thử thêm sau mổ để đánh giá ảnh hưởng trên chức năng thận, đặc biệt ở người chỉ có một thận (bẩm sinh, đã bị cắt một bên hay thận còn lại mất chức năng hoàn toàn). Còn các xét nghiệm khác chỉ thử thêm sau mổ khi cần thiết. Trong lúc mổ đánh giá tình trạng chủ mô thận, bể thận để đưa vào lô nghiên cứu, cấy nước tiểu, đánh giá lượng máu mất, thời gian mổ, lượng máu phải truyền.

Sau mổ theo dõi lượng máu phải truyền thêm, các biến chứng như xì dò nước tiểu, nhiễm trùng, chảy máu thứ phát.

Tất cả các trường hợp đều được chụp phim hệ niệu không có và có thuốc cản quang (UIV) trước mổ và 7 ngày sau mổ để theo dõi sót sỏi và ảnh hưởng của phẫu thuật đến thận mổ. Kết quả của phẫu thuật sẽ được so sánh với các phương pháp điều trị sỏi san hô khác kể cả mổ hở nhưng theo đường chẻ đôi thận hay theo kỹ thuật khác.

Trong khoảng thời gian từ tháng 1 năm 1998 đến tháng 6 năm 2000 có 75 trường hợp sỏi san hô đầy đủ tiêu chuẩn theo định nghĩa được đưa vào lô nghiên cứu. Trong đó nam có 44 trường hợp, nữ 31 trường hợp. Tuổi trung bình là 50,85 tuổi (nhỏ nhất là 23 và lớn nhất là 80 tuổi). Có 27 sỏi san hô bên phải, 31 sỏi san hô bên trái (có 01 trường hợp thận độc nhất, 01 trường hợp sỏi san hô tái phát) và 17 sỏi san hô 02 bên (trong đó có 03 trường hợp đã mổ trước 01 bên ở bệnh viện bạn, vẫn còn sót sỏi; 01 trường hợp do chúng tôi mổ cả 02 lần). Urée trước mổ trung bình là 0,37g/l (thấp nhất là 0,1 và cao nhất là 1g/l); Créatinine trước mổ trung bình là 10,48g/l (thấp nhất là 6g/l và cao nhất là 29g/l). UIV trước mổ cho thấy với sỏi san hô một bên có 05 trường hợp thận có sạn bị câm; 53 trường hợp bị ứ nước với 06 trường hợp giảm tiết; 03 trường hợp viêm mãn; 01 trường hợp ứ nước thận kia do sạn, một thận kia teo, một thận mủ thận kia. Trong 17 trường hợp sỏi san hô hai bên thì 10 trường hợp bị ứ nước hai bên, 01 trường hợp vừa ứ nước vừa giảm tiết với thận kia teo; 01 trường hợp vừa ứ nước vừa giảm tiết với thận kia mủ; 01 trường hợp thận ứ nước với thận kia câm; 01 trường hợp giảm tiết hai bên; 02 trường hợp ứ nước 01 bên và giảm tiết bên kia; 01 trường hợp ứ nước bên có sạn và bên kia đã mổ tốt (trường hợp này do chính chúng tôi thực hiện phẫu thuật cả hai lần).

Thời gian phẫu thuật trung bình là 130.5 phút (ngắn nhất là 100 phút và lâu nhất là 170 phút); Lượng máu mất trung bình là 170.5ml (ít nhất là 50 và nhiều nhất là 500ml), phải truyền máu trong lúc mổ là 4/75 trường hợp (tỷ lệ 5%) với 03 trường hợp truyền 250ml và 01 trường hợp truyền 500ml (không có trường hợp nào phải truyền máu sau mổ). Cấy nước tiểu dương tính trong 12 trường hợp (16,21%). 05 trường hợp sót sỏi tỷ lệ 6% (01 trường hợp sót 04 cục nhỏ ở đài giữa và dưới, 01 trường hợp sót 03 sỏi nhỏ ở đài dưới, 01 trường hợp sót 02 sỏi nhỏ ở đài dưới, 01 trường hợp sót 01 sỏi nhỏ ở đài dưới, 01 trường hợp sót 02 mảnh ở đài dưới) tất cả các sỏi sót đều nhỏ, tuy bệnh nhân không tiểu ra nhưng không ghi nhận biến chứng hậu phẫu nào. Những trường hợp sót sỏi đều do có nhiều sỏi nhỏ phối hợp. Urée sau mổ là 0,33g/l (0,15 - 0,75g/l), créatinine sau mổ là 10,1g/l (5 - 18g/l). Thời gian tiểu máu hậu phẫu trung bình là 2,78 ngày (ngắn nhất là 2 và lâu nhất là 5 ngày). Không có trường hợp nào có biến chứng chảy máu thứ phát, nhiễm trùng hay xì dò nước tiểu sau mổ. UIV đều cho thấy các trường hợp trướng nước đều giảm hay biến mất sau mổ còn những trường hợp thận câm đều bài tiết lại sau mổ.