Chọc hút bằng kim nhỏ cơ quan nằm sâu có những điểm giốâng và những điểm khác với chọc hút một cơ quan nằm nông trên bề mặt cơ thể.
Kim phải đâm vào đúng cơ quan cần chọc hút. Trong một số trường hợp, tổn thương nằm ở sâu đủ lớn và xác định được bằng sờ hoặc gõ như trong trường hợp u trong lồng ngực.
Tuy nhiên, thường thì phải có các kỹ thuật chẩn đoán bằng hình ảnh giúp hướng dẫn kim như soi huỳnh quang, siêu âm, cắt lớp điện toán.
Ðể chọn một kỹ thuật hướng dẫn đường đi của kim sao cho an toàn và chính xác, cần để ý các yếu tố như kích thước và vị trí bướu, sự cộng tác của bệnh nhân, các dụng cụ sẵn có.
Sờ và gõ là những cách đơn giản nhất, nhưng khi chọc hút những cơ quan nằm sâu, cách này khó xác định được độ sâu của tổn thương, mối liên hệ với những cấu trúc quan trọng khác, và không xác định được có hay không có hiện tượng hoại tử hay thoái hóa.
Trong bất cứ tình huống nào cũng không được làm chọc hút một cơ quan nằm sâu nếu không chuẩn bị sẵn các dụng cụ hồi sức tim phổi, ống dẫn lưu lồng ngực (cho những trường hợp bị tràn khí màng phổi)
Ðơn giản, khá nhanh
Sẵn có
Quan sát được tốt
Có thể sử dụng với chất đối quang để làm tăng khả năng quan sát
Cần có hình ảnh hai chiều hoặc phải xoay bệnh nhân để đánh giá độ sâu của kim
Tiếp xúc với phóng xạ
Ðơn giản, nhanh
Rẻ tiền
Sẵn có, mang đi lại dễ dàng
Bố trí bệnh nhân và kim dễ dàng
Hình ảnh khối u và đường đi của kim thấy được
Phân biệt u đặc với nang
Không tiếp xúc phóng xạ
Hình ảnh bị che khuất bởi khí, xương, calci hóa, béo phì, sẹo, dịch ổ bụng tạo ra những vùng mù.
· Phân giải hình ảnh cao
· Không có vùng mù
· Xác định vị trí kim
· Hình ảnh của những mô băng ngang qua
· Ðắt tiền, tốn nhiều thời gian
· Không sẵn có
· Ðòi hỏi bệnh nhân phải cộng tác nhiều hơn
· Giới hạn việc bố trí tư thế bệnh nhân
· Mặt cắt mỏng
· không thể theo thời gian thật
· Tiếp xúc với phóng xạ
Trước khi làm, nên thực hiện các xét nghiệm máu thường qui, về đông máu. Không cần thiết phải nhịn ăn hay dùng thuốc trước đó. Sát trùng da vùng chọc hút bằng thuốc sát trùng ngoài da thông dụng như cồn, dung dịch có iod.
Gây tê tại chỗ, trong mô dưới da và trong lớp cơ nông nếu làm ở một số vị trí như lồng ngực. Ðâm kim trực tiếp vào khối u dưới sự hướng dẫn của các kỹ thuật kể trên hoặc dùng một kim thứ nhất như là một kim tham khảo và kim thứ hai được đâm vào song song hoặc cùng trục. Cần cẩn thận tránh không để dính chất gel (dùng trong siêu âm) vào bệnh phẩm vì có thể gây phân hủy tế bào và tạo ra những thành phần hạt giống như mô hoại tử.
Khi dùng kim dài cho những cơ quan nằm sâu, thường gặp tình trạng bệnh phẩm bị đông lại. Ðể làm giảm tình trạng này có thể hút một lượng nhỏ heparin vào trong ống chích qua kim, sau đó bơm thuốc ra khỏi ống chích cũng qua kim, xịt bỏ càng nhiều heparin càng tốt để chỉ giữ lại một lớp heparin bên trong lòng kim chọc hút, vì quá nhiều heparin cũng làm thoái hóa tế bào và làm tan bệnh phẩm.
Kim có thể đi xuyên qua nhiều cơ quan như phổi, gan, dạ dày, ruột già, thận, hoặc tuyến thượng thận, nhưng rất ít gây tổn thương. Không cần phải tránh các cơ quan này, kể cả ruột, nhưng nếu có thể, phải tránh các cấu trúc mạch máu chính.
Thường thì khi "cảm giác" có sự thay đổi mật độ (tăng mật độ hoặc cảm thấy đầu kim bị xiết lại), có nghĩa là kim đã vào đến bướu. Ðây là một chìa khóa quan trọng cho biết đã "chạm" đến tổn thương. Phải hết sức cẩn thận để đâm kim chính xác vào bướu. Trước khi hút, phải xác định chắc chắn kim đã vào bướu. Nếu thấy rằng kim không đâm vào bướu, phải sửa lại kim, và phải kiểm tra lại trước khi hút. Nếu không đâm kim đúng vào bướu, toàn bộ kỹ thuật coi như bỏ đi và có thể gây nguy hại cho bệnh nhân. Ðừng coi thường điểm đơn giản nhưng hết sức quan trọng này !
Khi kim đã nằm trong bướu, bước tiếp theo cũng giống như trong chọc hút một cơ quan nằm nông trên bề mặt, bao gồm cắt bằng kim và chuẩn bị tấm lam. Trong đa số trường hợp thường chỉ cần 2 lần chọc cũng lấy đủ bệnh phẩm để chẩn đoán. Tuy nhiên, khả năng phải chọc lại giảm đi nếu bệnh nhân được chọc hơn ba đường khác nhau. Bệnh nhân được theo dõi vài giờ sau khi chọc hút để phát hiện các biến chứng có thể xảy ra.
Các biến chứng nghiêm trọng ít xảy ra khi dùng kim nhỏ, ngay cả khi chọc lệch khỏi bướu. Tần suất biến chứng sẽ tăng theo cấp số nhân với đường kính kim. Chọc hút ở các cơ quan nằm sâu thường bị biến chứng nhiều hơn so với tổn thương ở trên bề mặt. Càng nhiều kinh nghiệm tỉ lệ biến chứng càng giảm.
- Chọc hút bằng kim nhỏ không phải hoàn toàn không đau. Không nên nói với bệnh nhân rằng phương pháp này không làm họ đau, mặc dù đau thường nhẹ và có thể chịu đựng được. Tuy nhiên, đôi khi đau có thể rất dữ dội, đặc biệt khi làm chọc hút ở những vị trí nằm sâu. Cũng không nên xem nhẹ hoặc làm ngơ khi bệnh nhân lo lắng. Trong vài trường hợp, chọc hút có thể thất bại vì sự lo lắng này.
Rất ít biến chứng khi chọc những khối bướu nằm nông. Gồm:
Có thể ngừa bằng cách đè mạnh tại chỗ chọc hút. Vì kim rất nhỏ nên nếu bất cẩn đâm thủng động mạch cảnh hay các mạch máu lớn khác, cũng không có gì nghiêm trọng xảy ra mặc dù bệnh phẩm sẽ bị hòa lẫn với máu. Ðôi khi, có thể tạo một khối máu tụ nhỏ, áp lực do mô xung quanh tạo ra sẽ hạn chế sự hình thành khối máu tụ này. Ða số các khối máu tụ hình thành ở mô mềm quanh bướu hơn là trong bướu.
Rất hiếm, thường nhẹ và đáp ứng với kháng sinh.
Ðôi khi bệnh nhân cảm thấy hơi nhức đầu hoặc xây xẩm trong lúc làm hoặc sau khi làm, rất hiếm khi bị ngất.
Chẳng hạn thần kinh quặt ngược thanh quản sau khi chọc hút vào tuyến giáp có thể gặp, nhưng chỉ thoáng qua và rất hiếm xảy ra.