TÌNH HÌNH SỐT XUẤT HUYẾT VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU NGÀY NAY

TÌNH HÌNH SỐT XUẤT HUYẾT

Sốt xuất huyết Dengue là một bệnh sốt cấp tính, thường phát triển thành dịch, gây ra bởi siêu vi trùng Dengue gồm 4 týp Dengue 1, Dengue 2, Dengue 3, Dengue 4. Bệnh đã gia tăng nhanh chóng trong vòng hai thập niên gần đây với hơn 2,5 tỷ người thuộc 100 quốc gia trên thế giới có nguy cơ nhiễm bệnh SXH-D. Hàng năm, có 20 triệu trường hợp nhiễm virus Dengue, dẫn đến khoảng 30 ngàn trường hợp tử vong^(1,18). SXH-D là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến nhập viện và tử vong trong số những bệnh truyền nhiễm gây dịch hiện nay ở trẻ em vùng Ðông Nam Á, trong đó có Việt Nam⁽¹⁸⁾.

Theo báo cáo năm 1999 của Bộ Y tế trong thời gian từ 1994 - 1998, SXH - D ở nước ta có tỷ lệ mắc trung bình là 148,498/100.000 dân và tỷ lệ chết/mắc trung bình là 0,235 %.

Tình hình sốt xuất huyết ở Việt Nam từ năm 1991-1998(3).

Sốt xuất huyết Dengue được phát hiện ở Việt Nam từ năm 1959 tại các tỉnh phía Bắc. Ở miền Nam, trận dịch đầu tiên được ghi nhận xảy ra từ tháng 4 đến tháng 6 năm 1960 tại huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang với 60 ca mắc. Những năm đầu SXH-D chỉ xuất hiện ở một vài địa phương với các ổ dịch nhỏ, số người mắc bệnh ít, tỷ lệ tử vong cao như vụ dịch ở An Giang và Kiên Giang năm 1963 với 220 ca mắc, tử vong 89 trường hợp(5), nhưng càng về sau, dịch SXH-D càng lan rộng, với số người mắc bệnh ngày càng nhiều. Ðặc biệt là các tỉnh phía Nam, do điều kiện địa hình, tập quán sinh hoạt của người dân và khí hậu luôn luôn phù hợp với sự sống và sinh sản của muỗi Aa nên dịch SXH-D xảy ra hàng năm với số lượng mắc từ hàng chục nghìn đến vài trăm nghìn trường hợp gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và tính mạng của người dân.

Sốt xuất huyết Dengue xảy ra quanh năm, nhưng dịch SXH-D thường bùng phát mạnh vào mùa mưa, từ tháng 6 đến tháng 10, đỉnh cao thường vào tháng 8(3). Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi, chủ yếu là ở trẻ em. Tỷ lệ mắc bệnh ở nhóm trẻ dưới 15 tuổi trong cả nước là 69,8%, tỷ lệ này ở miền Nam là 96,7%, ở miền Trung là 71,6% và ở miền Bắc là 41,4%⁽⁵⁾.

Các nghiên cứu về trung gian truyền bệnh SXH-D đã xác định muỗi vằn Aa là vector chủ yếu. Ngoài ra còn có một số loại muỗi khác như Aedes albopictus, Aedes polynesiensis... cũng có thể truyền bệnh SXH-D(18). Muỗi Aa là loại muỗi sống gần người, ở trong nhà hoặc xung quanh nhà. Chỉ có muỗi cái đốt người và đốt vào ban ngày, chủ yếu vào sáng sớm và chiều tối. Sau khi hút máu, muỗi tìm nơi trú ẩn ở trong nhà. Nơi đậu của muỗi là những chổ tối tăm trong nhà như: hốc tủ, gầm giường, gầm bàn, chỗ treo quần áo, chăn màn (80,5%), tỷ lệ nhỏ đậu ở những bình hoa, mái tranh, những vật dụng gia đình khác(5).

Ổ chứa lăng quăng Aa chủ yếu và các vật chứa nước sạch như lu vại, hồ nước, các bình hoa, lon sữa bò, ly chai bể, gáo dừa, vỏ xe cũ... có chứa nước ở trong nhà và xung quanh nhà. Một điểm cần lưu ý là muỗi Aa có khả năng chuyển siêu vi Dengue qua lăng quăng, nghĩa là siêu vi trùng Dengue có chu kỳ xuyên qua trứng. Ðây cũng là yếu tố quan trọng trong công tác phòng chống bệnh: diệt muỗi trưởng thành phải đi đôi với diệt lăng quăng trong các vật chứa nước. Ðây cũng là cơ sở của phương pháp quản lý muỗi dựa vào cộng đồng^.(16)

Ngày nay, SXH - D là một vấn đề Y tế công cộng quan trọng ở nước ta. Công tác điều trị được chuẩn hóa và cải thiện dần, có nhiều tiến bộ, làm giảm tỷ lệ tử vong một cách đáng kể, với tỷ lệ chết/mắc giảm từ 2,7% năm 1983 xuống còn 0,235% năm 1994-1998.

Tuy nhiên, dịch SXH-D vẫn xảy ra hàng năm với số lượng lớn, cơ chế bệnh sinh của SXH-D vẫn còn nhiều điều chưa rõ, việc định bệnh xác định còn chậm, công tác phòng bệnh, đặc biệt là phương pháp quản lý muỗi Aa được nghiên cứu ở nhiều nước trên thế giới nhưng đến nay vẫn chưa đưa ra một biện pháp thật hữu hiệu. Cho đến nay, thế giới vẫn chưa thành công trong việc nghiên cứu thuốc điều trị đặc hiệu hoặc vaccin phòng bệnh.

Do đó, việc nghiên cứu SXH-D hiện nay được thực hiện theo các hướng sau(15):

1-Cơ chế sinh bệnh.

2-Ðịnh bệnh nhanh.

3-Phòng bệnh dựa vào cộng đồng.

4-Thuốc chủng.