Tác dụng tại chỗ

Khi thuốc tràn ra mô xung quanh mạch máu có thể gây hoại tử khu trú, viêm tĩnh mạch do tổn thương nội bì mạch máu. Ngoài ra tác dụng phụ có hại còn tùy lượng TTP Iode chích vào, cách chích Bolus hay có phản ứng hơn truyền tĩnh mạch chậm.

Các tác dụng phụ có hại đa số xảy ra trong 20 phút đầu sau khi chích. Một số phản ứng chậm có thể xảy ra nhưng không nguy hiểm. Ðáng chú ý nhất là tình trạng cường giáp có thể xảy ra sau khi chích vài tháng.

Các điều kiện có thể làm tăng khả năng có phản ứng có hại⁽⁴⁾

-      Suy thận

-      Tiểu đường

-      Bệnh lý nặng tim mạch và hô hấp.

-      Hen suyễn

-      Tiền sử phản ứng với TT Iode

-      Tiền căn dị ứng

-      Bệnh nhân quá trẻ hoặc quá già.

-      Thiếu máu hồng cầu hình liềm

-      Lupus

-      Nhược cơ nặng

-      Ða u tủy

-      Cường giáp

-      U sắc bào (Pheochromocytoma)

-      Thai kỳ

Ðây có thể coi như là những chống chỉ định của TTP iode có độ thẩm thấu cao. Nhưng trong trường hợp cần thiết, y văn khuyên dùng loại TTP Iode không-ion có độ thẩm thấu thấp⁽³⁾

Do đó trước khi chích thuốc nên hỏi kỹ bệnh sử bệnh nhân. Trong đó quan trọng nhất là bị phản ứng với TTP có Iode. Tuy nhiên lại có một nghịch lý khác là nếu bệnh nhân đã được chích TTP Iode các lần trước an toàn lại không có nghĩa là sẽ được an toàn khi chích lần này, vì phản ứng với thuốc TTP Iode là dạng mẫn cảm.

Ngoài ra, việc sử dụng thuốc để ngăn ngừa các tác dụng phụ của thuốc như steroid uống lúc 13, 5, 1 giờ trước khi chích thuốc kèm theo thuốc kháng histamine được nhiều trường phái cổ súy nhưng kết quả chưa được kiểm chứng rõ ràng⁽³⁾.

So sánh các tác dụng phụ có hại của 2 loại TTP Iode có-ion và không-ion

Có nhiều nguyên do gây các tác dụng phụ có hại của TTP Iode:

Ðộ thẩm thấu cao gây sự di chuyển dịch trong mô từ nội tế bào ra khoang ngoài mạch máu. Ðộ thẩm thấu cao còn gây rối loạn huyết động học, tim, nội bì hồng cầu.

Ngoài ra trong cơ thể TTP Iode có-ion phân hóa thành ion âm và ion dương như Na là độc tính cho não khi có bất toàn hàng rào máu-não: bệnh nhân có thể bị kinh giật, hoặc cơ tim bị rối loạn dẫn truyền.

Ðể ngăn ngừa độc tính của ion Natrium, Meglumine đã được sử dụng cho 1 số thuốc, nhưng chích nó cũng có độc tính gây hại cho một số cơ quan khác như thận...

Tuyệt đối các TTP Iode có-ion không được chích vào ống tủy sống vì gây chết người.

Ngày nay TTP Iode không-ion có độ thẩm thấu thấp đã được bào chế với nhiều tính ưu việt hơn: độ thẩm thấu ít hơn loại qui ước từ 2 đến 7 lần nên ít các tác dụng do xáo trộn di chuyển dịch hơn và không phân tích thành các cation có độc tính.

So sánh tỷ lệ gây phản ứng phụ có hại cho 2 loại này là: TTP Iode có-ion là 5-12%, loại không-ion là 1-3%. Thế còn tỷ lệ tử vong? Cả 2 đều có tỷ lệ tử vong là 1/100.000. Theo thống kê của FDA từ 1990-1994 thì loại có-ion là 82 so với 138 của không-ion (lý do chính vì thời gian đó thuốc không-ion được sử dụng nhiều hơn loại có-ion).

Bảng so sánh tác dụng phụ của 2 loại TTP Iode

Tác dụng phụ có hại	TTP có-ion	TTP không-ion
Ðau chỗ chích	++	-
Ðộc cho mô	++	-
Nóng khi chích	+++	-
Phản ứng mẫn cảm	+	-
Di chuyển dịch nội bào	+	-
Viêm huyết khối tĩnh mạch	+	-
Cao HA động mạch phổi	++	-
Biến dạng hồng cầu hình liềm	+	-
Ói	++	-
Kinh giật	+	-
Loạn nhịp tim	+	-
Choáng dây X	+	-

Bảng so sánh phản ứng phụ của thuốc cản quang theo y văn nước ngoài ⁽⁶⁾

Tài liệu tham khảo	Số bệnh nhân		Tỷ lệ có phản ứng phụ (%)
	TTP có ion	TTP không ion	Tổng cộng		Phản ứng nặng		Bệnh nhân có nguy cơ
			TTP có ion	TTP không ion	TTP có ion	TTP không ion	TTP có ion	TTP không ion
Schrott et al. 1986	-	50642	-	2,1	-	0,01	-	4,1 tiền sử MADR
								3,3 tiền sử dị ứng
Palmer 1998	79278	30268	3,8	1,2	0,10	0,01	10,3	1,3 các nguy cơ khác
Wolf 1989	6006	7170	4,1	0,7	0,4	0,0	-	-
Katayama et al. 1990	169284	168363	12,7	3,1	0,22	0,04	44,7	11,2
							tiền sử CMADR
							23,9		6,9
							tiền sử dị ứng