CAO HUYẾT ÁP TRONG THAI KỲ VÀ PHÁI TÍNH THAI NHI

Nguyễn Thị Từ Vân *

TÓM TẮT

Cao huyết áp trong thai kỳ luôn là mối hiểm họa lớn cho thai nhi và thai phụ. Một số các nghiên cứu về sự liên hệ giữa cao huyết áp và phái tính của thai nhi, vẫn còn những ý kiến chưa thống nhất với nhau. Nghiên cứu hồi cứu trên 6566 trường hợp đơn thai sống, không dị tật, bao gồm 665 trường hợp huyết áp cao, 5901 trường hợp có huyết áp bình thường, và có thời gian chờ sanh từ 2 ngày trở lên, tính từ ngày nhập viện đến ngày sanh, trong thời gian 2 năm từ 01/01/1996 đến 31/12/1997. Nghiên cứu loại trừ những trường hợp có chẩn đoán không rõ ràng, hay hồ sơ không đầy đủ, hay đa thai. Kết quả nghiên cứu góp phần khẳng định sự phân bố giữa thai nhi trai: gái là do cơ hội đơn thuần, mà không có sự liên hệ với huyết áp cao trong thai kỳ. Dù còn nhiều ý kiến chưa thống nhất về sự liên hệ giữa cao huyết áp và phái tính của thai nhi, giả thiết này cần được kiểm định thêm bằng những nghiên cứu so sánh tiền cứu.

SUMMARY

HYPERTENSIVE PREGNANCY AND OFFSPRING GENDER

Nguyen Thi Tu Van * Y hoc TP. Ho Chi Minh * Vol. 3 - N^o 1 - 1999: 160-164

Hypertension disorder of pregnancy is a major cause of fetal and maternal morbidity and mortality. Previous literature searched for data on the sex ratios of offspring associated with placental pathology and pregnancy induced hypertension, but unequivocal evidence of this association is currently unavailable. The gender of offspring associated with hypertensive pregnancy was studied in order to investigate whether this may throw light on the causes of the pathology. A retrospective review analyzed collected data on 6566 singleton pregnancies, without fetal anomalies, after 2-day hospitalized, including hypertensive (n = 665) and normotensive (n = 5901) status, admitted during a 2-year period from January 1, 1996 to December 31, 1997. Exclusions were mainly women with unclear diagnosis, or incomplete records, or multiple births. The results showed that no significant fetal gender effect on hypertensive condition. Although clinical suspicion of offspring gender associated with hypertensive pregnancy remains a controversial issue; the point should be tested by further prospective comparative investigations.

ÐẶT VẤN ÐỀ

Cao huyết áp do thai vẫn còn là vấn đề lớn tại các nước đang phát triển⁽⁵⁾, có thể dẫn tới hội chứng HELLP, hay sản giật, luôn là mối hiểm họa lớn cho thai nhi và thai phụ, nên có rất nhiều nghiên cứu đâ được làm về vấn đề này, đặc biệt trong lĩnh vực điều trị, tiên lượng, dự phòng bệnh.

Cao huyết áp do thai được coi như là một sự rối loạn chức năng các tế bào nội mạch⁽⁴⁾, nhiều cơ quan bị rối loạn, các bất thường ở nhau thai và gia tăng đề kháng các mạch máu, làm thiếu máu ở bánh nhau kéo dài, dẫn đến tế bào nội mạch càng bị tổn thương, và gây nên sự rối loạn chuyển hóa prostaglandin. Các giả thuyết gần đây cho rằng có thể có các rối loạn hệ thống miễn nhiễm của người mẹ gây ra bởi sự làm tổ của nhau thai; do đó Orvieto-R và cộng sự⁽⁸⁾ đề cập đến việc tạo ra miễn nhiễm thụ động bằng cách tiêm mạch immunoglobulin cho người mẹ. Nói chung, cao huyết áp do thai, dù chưa rõ nguyên nhân, nhưng đa số các tác giả đều cho rằng có vai trò của bánh nhau trong cao huyết áp do thai, hoặc là một trong những nguyên nhân, hoặc là một hậu quả của bệnh, và sau đó tác động trở lại làm nặng thêm tình trạng bệnh.

Trong một nghiên cứu năm 1995, James-WH⁽³⁾ nhận thấy có sự kết hợp giữa thai nhi trai với những bệnh lý của bánh nhau, và với cao huyết áp do thai. Trong khi, Guo-ZC⁽²⁾, năm 1992, cho rằng không có sự liên hệ giữa phái tính thai nhi và tình trạng cao huyết áp của thai phụ.

Từ những nhận định trên có thể nêu lên một giả thuyết cần được kiểm định là thai nhi trai có thể làm tăng nguy cơ cao huyết áp. Tuy nhiên, qua kinh nghiệm lâm sàng đơn thuần, người làm công tác sản khoa khó có thể khẳng định được điều này bằng cảm nhận chủ quan, vì sự khác biệt nếu có sẽ không lớn do xác suất xảy ra thai nhi hay gái xấp xỉ nhau, do đó phải cần một cỡ mẫu lớn để chứng minh. Qua đó, mới có thể có một kết luận tương đối chính xác.

Vì những lý do trên, nghiên cứu được tiến hành nhằm mục đích kiểm định giả thuyết có sự liên hệ giữa phái tính thai nhi và cao huyết áp trong thai kỳ.

ÐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thiết kế nghiên cứu là kiểu nghiên cứu hồi cứu cắt ngang.

Những thai phụ được chọn vào nghiên cứu là những trường hợp đơn thai sống, không dị tật, và có thời gian chờ sanh tại bệnh viện Phụ Sản Từ Dũ từ 2 ngày trở lên, tính từ ngày nhập viện đến ngày sanh, trong thời gian 2 năm từ 01/01/1996 đến 31/12/1997. Nghiên cứu loại trừ những trường hợp có thể gây ra các sai lầm tình cờ hay hệ thống cho mẫu chọn, các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu, như những trường hợp có chẩn đoán không rõ ràng hay hồ sơ không đầy đủ.

Cao huyết áp được ghi nhận khi huyết áp (140 / 90 mmHg, ít nhất qua 2 lần đo huyết áp của 2 lần khám (10), cách nhau 2 ngày, tính từ ngày nhập viện. Phái tính được xác định rõ qua khám lâm sàng sau sanh.

KẾT QUẢ

Tổng cộng có 6566 trường hợp thỏa mãn các tiêu chuẩn chọn mẫu, với tuổi trung bình là 30,17; cân nặng thai nhi là 3130,29g (bảng 1), bao gồm 665 trường hợp huyết áp cao, và 5901 trường hợp có huyết áp bình thường; có 3406 bé trai và 3160 bé gái (bảng 2).

Bảng 1.

Các trị số trung bình	Trung bình	Ðộ lệch chuẩn	Min	Max
Tuổi thai phụ (năm)	30,17	5,62	15	49
Cân nặng thai (g)	3130,29	445,17	1890	4920

Bảng 2. Phân loại huyết áp và phái tính thai nhi

Phái tính	HA cao	HA bình thường	Tổng cộng
Trai	338	3068	3406
Gái	327	2833	3160
Tổng cộng	665	5901	6566

Bảng 3. Sự phân bố nghề nghiệp

Nghề nghiệp	Số ca	%	% dồn
Công nhân	1553	23,7	23,7
Nội trợ	2899	44,2	67,9
Buôn bán	988	15,0	82,9
Thợ may	534	8,1	91,0
Làm ruộng	263	4,0	95,0
Giáo viên	329	5,0	100

Bảng 4. Sự phân bố theo số lần sanh

Số lần sanh	Số ca	%	% dồn
Con so	3508	53,4	53,4
Con rạ lần 2	2228	34,0	87,4
Con rạ lần 3	568	8,7	96,1
Con rạ lần 4	187	2,8	98,9
Con rạ (5	75	1,1	100

Bảng 5. So sánh các trị số trung bình của 2 nhóm có cao huyết áp và huyết áp bình thường

	Số ca	Trung bình	S.D.	S.E.	Levene�s tesr	t test
Cân nặng thai nhi (g)*
HA bình thường	5901	3151,61	428,16	5,57	P = 77,74	t = 9,73
HA cao	665	2941,08	539,09	20,91	P = 0,00	P = 0,00
Tuổi mẹ (năm)**
HA bình thường	5901	29,92	5,52	0,07	P = 18,04	t = 9,73
HA cao	665	32,32	6,05	0,24	P = 0,00	P = 0,00

* Sự khác biệt về cân nặng 210,52 (95% khoảng tin cậy từ 168 đến 253)

** Sự khác biệt về tuổi mẹ 2,38 (95% khoảng tin cậy từ 1,91 đến 2,87)

Bảng 6. Sự phân bố phái tính trong số những trường hợp huyết áp cao

	Số ca	%	% dồn
Trai	338	50,83	50,83
Gái	327	49,17	100

Với sự phân bố phái tính này của những trường hợp huyết áp cao, dựa vào phân phối nhị thức chúng ta có bảng 7 gồm các giá trị

* Bộ môn sản, Trường Ðại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh