NỒNG ĐỘ FLUOR TRONG CÁC CHAI NƯỚC UỐNG
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Lâm Đại Phong*, Hoàng Trọng Hùng*, Nguyễn Thị Thanh Hà*

TÓM TẮT

Mục đích: nghiên cứu này là khảo sát nồng độ fluor trong các chai nước uống hiện được bán tại thành phố Hồ Chí Minh.

Vật liệu và phương pháp nghiên cứu: Mẫu nghiên cứu gồm 225 mẫu nước từ 25 loại chai nước uống khác nhau, lấy từ 3 siêu thị lớn tại Tp.HCM bằng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên tổng thể. Các mẫu nước sẽ được phân loại theo nhăn mác (nước khoáng thiên nhiên, nước tinh khiết, và nước uống đóng chai) và theo tiêu chuẩn Việt Nam (nước khoáng thiên nhiên, và nước uống đóng chai) ngay tại thời điểm lấy mẫu, sau đó mỗi chai nước trong mẫu được mă hóa và đo nồng độ fluor bằng 3 máy đo khác nhau ở 2 nơi (khoa RHM ĐHYD TP.HCM và trung tâm dịch vụ phân tích thí nghiệm), cùng sử dụng phương pháp điện phân fluor. Các thống kê mô tả (tỉ lệ phần trăm, số trung b́nh, tần suất) và thống kê suy lư (phân tích ANOVA một yếu tố, kiểm định t cho hai mẫu độc lập, kiểm định t cho một mẫu, kiểm định Kruskal-Wallis) đă được sử dụng trong nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu cho thấy: (1) Chỉ có 7/25 loại có ghi nồng độ fluor trên nhăn mác, 16/25 loại có ghi số đăng kư, 18/25 loại có ghi cách xử lư trong qui tŕnh sản xuất, 21/25 loại có ghi nguồn gốc của loại nước dùng để đóng chai; (2) Nồng độ fluor của các loại nước khoáng thiên nhiên là cao nhất 0,92ppm, tiếp đến là các loại nước uống đóng chai 0,03ppm và thấp nhất là các loại nước tinh khiết 0,02ppm. Có sự khác biệt về nồng độ fluor giữa các loại nước khoáng thiên nhiên so với các loại nước tinh khiết và nước uống đóng chai. Tuy nhiên không có sự khác biệt về nồng độ fluor giữa các loại nước tinh khiết và các loại nước uống đóng chai; (3) Trong 7 chai nước có đăng kư nồng độ fluor th́ có 2 loại nồng độ fluor đo được cao hơn đáng kể (p<0,05) so với đăng kư, có 2 loại nồng độ fluor thấp hơn có ư nghĩa (p<0,05) so với đăng kư và có 3 loại không có sự khác biệt giữa nồng độ fluor đo được và nồng độ fluor đăng kư.

Kết luận: Nồng độ fluor trong các chai nước ở thành phố Hồ Chí Minh thay đổi tuỳ theo loại nước dùng để đóng chai. Nồng độ fluor cao nhất được t́m thấy ở các chai nước khoáng thiên nhiên (lên đến 2,02ppm F) có nguồn khoáng từ một số tỉnh ở miền trung Việt Nam. Trong khi đó các loại nước uống đóng chai và nước tinh khiết nồng độ fluor gần như không có, ngay cả các loại nước trên nhăn mác có ghi nguồn là nước thuỷ cục của thành phố Hồ Chí Minh, nơi mà nồng độ fluor trong nước máy là 0,5ppm.

Từ khóa: nồng độ fluor, nước khoáng thiên nhiên, nước tinh khiết, nước uống đóng chai, phương pháp điện phân fluor, phần triệu. 

ABSTRACT

FLUORIDE CONCENTRATION IN BOTTLED DRINKING WATER
IN HOCHIMINH CITY, VIETNAM

Lam Dai Phong, Hoang Trong Hung, Nguyen Thi Thanh Ha
* Y Hoc TP. Ho Chi Minh * Vol.14-Supplement of No 1 -2010: 260 - 264


*: BS Khoa RHM ĐHYD Tp. HCM

**: ThS BS Khoa RHM ĐHYD Tp. HCM
 
Objective: The aim of this study was to measure the fluoride level in bottled drinking water marketed in HCMC, Viet Nam.

Materials and method: The population of this study consisted of 225 water specimens from 25 different bottled drinking water labels taken from 3 big supermarkets in HCMC by random sampling technique. The bottled water was classified according to the label (mineral water, purified water and bottled water) and the VietNam’s criteria (mineral water and bottled water). Every selected bottle was coded, divided into 9 specimens and fluoride level measured by 2 specialists in 3 different fluoride analysis devices (Orion model 210 A, Orion 710 A and Ion Meter 3205), using fluoride electrode to measure fluoride content. The descriptive statistics (percentage, frequency, mean) and the analytical statistics (One way ANOVA, Independent sample T test, T test for 1 population and Kuskal-Wallis test) were applied in the study.

Results: (1) In 25 bottled drinking water available in HoChiMinh city Supper Market, 7 presented fluoride level, 16 showed the registration number, 18 bottles noted water treatment  protocol, 21 indicated the water source used , on their labels. (2) The mean of fluoride level was 0.92 ppm, 0.03 ppm and 0.02 ppm in the mineral water, in the bottled water and in the purified water, respectively. There was a siginificant difference in fluoride concentration between the mineral water and purified water as well as the mineral water and the bottled water (p<0.001). However, The study did not find the difference between the purified water and the bottled water (p>0.05). (3) Comparing fluoride concentration registered with the ones measured in 7 mentioned bottles, there were 2 bottles had fluoride level measured significantly higher than registered one (p<0.05); 2 of them showed a lower level than the registered one (p<0.05) and  3 of them had similar measured registered  fluoride concentration (p>0.05).

Conclusions: The fluoride level in the bottled water in HCMC changed according to the water sources. A high fluoride concentration was found in the mineral bollted water (up to 2.02 ppm) coming from the mineral sources of center provinces of Việt Nam as Khanh Hoa, Binh Thuan. However, the bottled water and the purified water had almost no fluoride, though on labels was shown that the water source was obtained from tap water in HCMC where the concentration of fluoride was 0.5ppm.

Keywords: fluoride level, mineral water, purified water, bottled water, fluoride electrode, ppm.

MỞ ĐẦU

Nước có vai tṛ quan trọng đối với sức khoẻ con người nói chung, và sức khỏe răng miệng nói riêng. Trong đó nồng độ fluor trong nguồn nước có ảnh hưởng rất lớn đối với t́nh trạng răng miệng(1,2,4,5,6,7). Ở các thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng, TP.Hồ Chí Minh… người dân sử dụng nguồn nước là nguồn nước máy, nước giếng và các chai nước được bán sẵn. Hiện nay, ở Việt Nam chưa có một nghiên cứu nào khảo sát nồng độ fluor trong các loại nước uống này(3,16,17).

V́ những lư do trên, mục đích của nghiên cứu này là khảo sát nồng độ fluor trong các loại chai nước uống được bán ở thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh thành phố đă có chương tŕnh fluor hoá nước. Từ đó có những kiến nghị hợp lư đến các ban ngành liên quan để có những chương tŕnh, kế hoạch thích hợp cho việc chăm sóc sức khoẻ răng miệng của người dân nói chung và pḥng ngừa bệnh sâu răng nói riêng. Đề tài nghiên cứu này được thực hiện với mục tiêu như sau:

Mục tiêu tổng quát

Khảo sát nồng độ fluor trong các chai nước uống ở thành phố Hồ Chí Minh.

Mục tiêu cụ thể

-                   Mô tả đặc điểm của các chai nước uống tại thành phố Hồ Chí Minh theo nguồn nước, theo đặc điểm sản xuất, theo phân loại nhăn mác và theo tiêu chuẩn Việt Nam.

-                   Xác định nồng độ fluor trong các chai nước uống hiện có tại thành phố Hồ Chí Minh.

-                   So sánh nồng độ fluor giữa các loại chai nước uống hiện có tại thành phố Hồ Chí Minh bao gồm: nước khoáng thiên nhiên, nước tinh khiết và nước uống đóng chai.

ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thiết kế nghiên cứu

Cắt ngang mô tả

Mẫu nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu (vật liệu nghiên cứu)

Các chai nước uống được bán sẵn trong các siêu thị tại TP.HCM.

Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu

Cỡ mẫu:  225 mẫu nước từ 25 chai nước có nhăn hiệu khác nhau được bày bán tại các siêu thị ở thành phố Hồ Chí Minh.

Kỹ thuật chọn mẫu: Chọn mẫu ngẫu nhiên tổng thể, loại trừ những mẫu nước có cùng nhăn hiệu được bày bán ở những siêu thị khác nhau. Cụ thể có 5 bước:

-                   Bước 1: Liệt kê danh sách các siêu thị lớn tại TP.Hồ Chí Minh

-                   Bước 2: Bốc thăm chọn ngẫu nhiên 3 siêu thị từ danh sách: Maximark, Co.opMart, BigC

-                   Bước 3: Ở mỗi siêu thị chọn mẫu tổng thể bằng cách mua hết tất cả các loại chai nước uống bày bán tại siêu thị, mỗi loại nhăn mác mua một chai.

-                   Bước 4: Sàng lọc bằng cách loại ra ngẫu nhiên những mẫu nước có cùng nhăn mác, chọn được  25 mẫu có nhăn mác khác nhau

-                   Bước 5: Mỗi chai nước được chọn chia ra 3 phần bằng nhau để đo trên 3 máy đo nồng độ fluor khác nhau. Ở mỗi máy đo, các mẫu nước trên lại được chia làm 3 mẫu nhỏ để đo ở 3 lần đo khác nhau (lần 1, lần 2, lần 3)

Tiêu chí chọn mẫu: s

Các mẫu được chọn phải: C̣n hạn sử dụng, được đóng kín, bao b́ c̣n nguyên vẹn và được bày bán ở các siêu thị đă chọn

Đặc điểm mẫu nghiên cứu

-                   Loại nước: các chai nước uống sẽ được phân theo 2 cách như sau

-                   Cách thứ nhất (phân loại theo nhăn mác): nước khoáng thiên nhiên, nước tinh khiết, nước uống đóng chai.

-                   Cách thứ hai (phân loại theo tiêu chuẩn Việt Nam): nước khoáng thiên nhiên, nước uống đóng chai.

-                   Nồng độ fluor được tính bằng đơn vị là mg/l (ppm).

Thu thập dữ kiện: Phương pháp

-                   Sàng lọc và phân loại các chai nước theo tiêu chuẩn nhăn mác và theo TCVN

-                   Tại mỗi máy đo, nồng độ fluor của từng chai nước được đo 3 lần trên 3 mẫu nước của cùng 1 chai nước đó.

-                   Tất cả các mẫu nước được đo bằng phương pháp điện phân fluor với dung dịch TISAB-III.

-                   Công cụ: Máy đo I: máy Orion model 290A, máy đo II: máy Ion Meter model 3205, và máy đo III: máy Orion model 710A

-                   Vật liệu gồm: Dung dịch fluor chuẩn của hăng Merck, dung dịch TISAB-III của hăng Orion, và nước cất.

Kiểm soát sai lệch thông tin đối với mẫu nước

Mẫu nước được phân loại theo tiêu chuẩn Việt Nam, và theo nhăn mác, sau đó được mă hóa trước khi gởi đến các đơn vị đo. Việc đo nồng độ fluor được thực hiện bởi 3 máy đo khác nhau do 2 chuyên viên có kinh nghiệm thực hiện.Người đo thứ nhất: là một cán bộ giảng của bộ môn nha khoa công cộng, khoa RHM đă được huấn luyện chuẩn tại Nhật Bản về kỹ thuật đo (sử dụng máy đo I và máy đo II). Người đo thứ hai: Chuyên viên hoá phân tích của Trung Tâm Dịch Vụ Phân Tích Thí Nghiệm (02 Nguyễn Văn Thủ, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh). Ở mỗi đơn vị đo: mỗi chai nước có 3 mẫu đo cho 3 lần đo, kết quả được ghi lại và kèm theo văn bản có kư tên, đóng dấu. Tại mỗi nơi đo đều sử dụng dung dịch đệm là TISAB III của hăng Orion và dung dịch fluor chuẩn của hăng Merck. Định chuẩn máy đo theo chỉ dẫn của nhà sản xuất trước khi đo(6,7,8,18).

Xử lư và phân tích dữ kiện

Sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 10.05 để xử lư và phân tích số liệu, thống kê mô tả, thống kê suy lư.

 KẾT QUẢ    

Đặc điểm mẫu nghiên cứu

Số lượng chai nước trong các nghiên cứu

 

Anh (2003)      

Hy Lạp (2006)  

   Việt Nam (2008)

Mẫu         

25

22

25

Tác giả

FV.Zohouri và cs

V.Ahiropolous và cs

 

Trong 25 mẫu theo 2 cách phân loại ta có:


Phân loại các chai nước theo nhăn mác              Phân loại các chai nước theo TCVN


   Đặc điểm nguồn nước                                                                Đặc điểm sản xuất



Theo qui định NUĐC và NKTN phải ghi rơ biện pháp xử lư trong quy tŕnh sản xuất, tên nguồn nước, loại nguồn nước, số đăng kư… riêng đối với NUĐC không cần liệt kê định lượng các thành phần khoáng như NKTN . Tuy nhiên kết quả: 10/25 loại có ghi đầy đủ chi tiết trên nhăn mác chiếm tỉ lệ 40%(11,12). Việc ghi đầy đủ những chỉ tiêu theo qui định ngoài việc cung cấp thông tin để người tiêu dùng lựa chọn, c̣n là cở sở pháp lư giúp bảo vệ người tiêu dùng.

 
Nồng độ Fluor của từng loại nước                                           

 

Nồng độ Fluor trung bình của các loại nước tinh khiết
 
 


Nđ F trung b́nh của các loại NKTN nguồn gốc ngoại nhập
 
 

 

 

 

 

Nồng độ fluor trung b́nh của các loại NKTN có nguồn gốc Việt Nam
 

Nồng độ Fluor trung bình của các loại nước uống đóng chai
 
 

 

 


                                     

 

 

Nồng độ (ppm)   < 0,05     0,05-0,5    1 → 2   ≥ 2

Số chai                        14            5             4        2

Nồng độ F trong chai nước tương đương nồng độ F của nguồn nước,  nồng độ F trong nước ngầm rất nhỏ,  nồng độ F trong nước khoáng khá cao, nồng độ F trong nước máy = 0.5 ± 0.1 ppm. Nồng độ F của các loại NUĐC gần như cách biệt so với nguồn nước máy của Tp.HCM(9,13,14,15,17). Vấn đề được đặt ra hiện nay là tỉ lệ người dân sử dụng nguồn nước này dùng để uống là bao nhiêu? Kết quả phân tích cho thấy nếu tỉ lệ này cao sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả dự pḥng sâu răng của chương tŕnh F hoá nước.

Nồng độ fluor đăng kư và kết quả đo

Nhăn hiệu  nước

Nồng độ fluor (ppm)

Giá trị p«

Đăng kư

Đo được (TB±SD)

VĨNH HẢO không gas

0,2

1,47±0,05

***

VĨNH HẢO có gas

1,5

2,02±0,56

*

LAVIE có gas

0,17

0,13±0,08

***

S.PELLECRINO

0,5

0,36±0,08

*

ĐẢNH THẠCH

1,7

2,01±0,59

–

VIKODA

1,7

1,99±0,55

–

VITAL

0,15

0,19±0,06

–

(«) Kiểm định t một mẫu. ; (–): p ≥0,05 ;  (**): p <0,05; (***) p <0,001

KẾT LUẬN

Đặc điểm của các chai nước

Đặc điểm nguồn nước:

NKTN: 7 loại có nguồn khoáng ở Việt Nam, 4 loại có nguồn khoáng nhập ngoại. NUĐC & NTK: 7 loại dùng nguồn nước ngầm, 2 loại dùng nguồn nước thuỷ cục, 1 loại dùng nguồn nước không ô nhiễm, 4 loại không ghi.

Đặc điểm sản xuất:

7/25 ( 28%) loại chai nước uống ghi rơ nồng độ F, 16/25 (64%) loại có ghi số đăng kư, 18/25 (72%) loại có ghi cách xử lư trong quy tŕnh sản xuất

Nđ F của các loại chai nước uống

-                   2/25 loại nồng độ F > 2ppm, 4/25 loại 1ppm – 2ppm, 19/25 loại< 0,5ppm.

-                   Nồng độ F của NKTN cao nhất → NUĐC → NTK, nồng độ F của các chai nước tương ứng nồng độ F trong nguồn nước

-                   2/25 loại có nồng độ F cao hơn nồng độ F đăng kư, 2/25 loại có nồng độ F thấp hơn nồng độ F đăng kư

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.          Ahiropoulos V., Department of Operative Dentistry, Aristotle University of Thessaloniki, Greece. International Journal of Paediatric Dentistry 2006; 16:111-116.

2.          Codex Standard For Natural Mineral Water, Codex Stan 108 – 1981, Rev. 1 – 1997.

3.          Danh bạ các nguồn nước khoáng, nước nóng ở Việt Nam.

4.          Đào Thị Hồng Quân. Giáo tŕnh Nha Khoa Pḥng Ngừa, Khoa Răng Hàm Mặt, Đại Học Y Dược TP.HCM.

5.          General Standard For Bottled/Packaged Drinking Water, Codex Stan 227 – 2001.

6.          Henning D. R., Baer R. J., Hassan A. N.  and Dave R., Major Advances in Concentrated and Dry Milk Products, Cheese, and Milk Fat-Based Spreads J.Dairy Sci. 89:1179-1188, 2006

7.          Irene Ramiresa, Roberto Henrique da Costa Greca, LourençoCattana, Patrícia Gomes de Mouraa, José Roberto Pereira Laurisb, Marília Afonso Rabelo Buzalafc.Rev Sáude Pública 2004;38(3)

8.          Jan Ekstrand, Ole Fejerskov, Brian A.Burt. Fluoride in dentistry, 2st edition. Munksgaard, 1996.

9.          Lê Thị Thanh Hằng. Nồng độ fluor trong nguồn nước tại thành phố Cần Thơ. Luận văn thạc sĩ y học, Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh, 2006.

10.       Nguyễn Thị Thanh Hà. Khảo sát t́nh trạng răng nhiễm fluor trên răng tại Ninh Thuận. Luận văn thạc sĩ y học, Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh, 2000.

11.       TCVN 6213: 2004, Bộ Khoa Học Và Công Nghệ, 2004.

12.       TCVN 6096: 2004, . Bộ Khoa Học Và  Công Nghệ, 2004

13.       Tillman G.M (1995), Water fluoridation, Lewis Publishers

14.       Trần Đức Thành. T́nh h́nh sức khoẻ răng miệng của trẻ 12 tuổi tại Ninh Thuận, trong bối cảnh cộng đồng có tỉ lệ răng nhiễm fluor cao do nguồn nước sinh hoạt. Luận văn bác sĩ chuyên khoa cấp 2, Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh, 2002.

15.       Trần Thị Thu Lang. Nồng độ fluor trong nguồn nước sinh hoạt tại tỉnh An Giang. Luận văn Thạc sỹ y học, Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh, 2007.

16.       Trần Văn Trường, John Spencer, National Oral Health Survey Of Viet Nam 2001.

17.       Uỷ Ban Nhân Dân Thành Phố. Quyết định về việc điều chỉnh nồng độ fluor trong nước máy của thành phố, 2000.

18.       Zohouri F.V., Maguire A., Moynihan P.J., British Dental Journal volume 195 No.9 november 8 2003.