TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Chăm sóc nâng đỡ là
phương pháp chăm sóc nhằm
cải thiện tình trạng bệnh lý bao gồm về thể
xác lẫn tinh thần, đồng thời làm giảm
đi cảm giác lo âu của những người
thân hay những người chăm sóc trực
tiêp cho bệnh nhân ung thư. Mục
tiêu của đề tài là xây dựng chương trình
chăm sóc nâng đỡ nhằm cung cấp dịch vụ
sức khỏe hiệu quả cho những bệnh nhân trong
những bệnh viện ung thư. Mô hình của
chương trình này dựa trên những điều kiện
đặc
thù của Việt Nam nói chung và bệnh viện ở phia
Nam Việt Nam nói riêng.
Mục tiêu: Xác định những chiến
lược để cải thiện chất lượng
điều trị bao gồm những cảm giác dễ chịu,thoải
mái cho bệnh nhân ở giai đoạn cuối, thiết kế
một mô hình khả thi để chăm sóc, thiết kế một khóa học
về chăm sóc nâng đỡ cho đội ngũ điều trị, xác định một chiến lược
thích hợp để cung cấp kiến thức cho người
nhà và người chăm sóc bệnh nhân.
Kết quả: Xây dựng được những
chiến lược điều trị, thiết lập kế
hoạch điều trị cho bệnh nhân giai đoạn
cuối, thiết kế khóa huấn luyện cho các thành viên
trong nhóm chăm sóc nâng đỡ, có được các bước tổ chức
khóa tập huấn cho thân nhân hoặc người trực
tiếp chăm sóc bệnh nhân.
Kết luận: Chăm sóc nâng đỡ thực sự là một
phương pháp hữu hiệu để cải thiện chất lượng
cuộc sống cho bệnh nhân ung thư.
Từ khóa: Chăm sóc nâng đỡ, ung thư.
ABSTRACT
PALLIATIVE CARE PROGRAM PREPARED
FOR HO
Nguyen Minh Hung * Y Hoc TP.Ho Chi Minh * Vol. 14 - Supplement of No 1 - 2010: 83 - 87
Introduction:
Palliative care is a care approach to improve both physical and spiritual
condition of patients, and relieve the worrying feeling of their relatives or
caregivers. The goal of the project is to build a Palliative Care Program which
provides health services to seriously ill patients in a cancer hospital
specialized for treating tumor disease. The model of the program proposed is
based on particular conditions of
Objectives:
This plan is to tdentify
strategies to improve the quality of treatments including the comfortable
feeling and the satisfaction of terminally ill patient, design a model to
support terminally ill patients in Cancer Hospital-Vietnam, design a course in
palliative care for hospital staff and identify appropriate strategies to
support relatives of patients.
Results: We stablish strategies of treatment, establishment of care plan for terminal illness, design of the training course for members of the palliative care team, steps to organize training courses for relatives and caregivers.
Conclusions: The palliative care program is really a useful approach for the hospital to improve the quality of life for patients.
Keywords: Palliative care, cancer
ĐẶT VẤN ĐỀ
Chương trình chăm sóc nâng đỡ cho bệnh nhân ung thư đề cập trong bài viết nhằm 02 mục đích. Mục đích đầu tiên là khuyến cáo cho chuyên gia, bệnh nhân, điều dưỡng và những người trực tiếp chăm sóc bệnh nhân tham gia chương trình hiểu được về tính hiệu quả của chăm sóc nâng đỡ về cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Mục tiêu thứ hai là thông qua chương trình sẽ xây dựng mô hình khả thi về chăm sóc nâng đỡ ở một số bệnh viện tại thành phố Hồ Chí Minh.
Việc chăm
sóc nâng đỡ là 1 sự rèn luyện thiết yếu để hỗ
trợ cho những bệnh nhân mắc bệnh vô
phương cứu
chữa, nó bao gồm tể chất, tâm lý, tinh thần và việc
chăm sóc đối
với tình trạng bị mất người thân. Ảnh
hưởng của chương trình tăng
lên nếu nó được áp dụng sớm vào tiến
trình của căn bệnh
và phối hợp với những liệu pháp khác để
kéo dài và nâng cao chất lượng cuộc sống đặc
biệt là đối với những bệnh nhân ung thư. Việc chăm sóc giảm đau có 3
nguyên tắc cơ bản. Đầu tiên,
nó đòi hỏi tất cả những bệnh nhân không thể
cứu chữa được, gia đình họ và những
điều dưỡng phải hiểu 1 cách rõ ràng việc
chăm sóc giảm
đau là gì. Thứ 2, hệ thống chăm sóc giảm đau cần
sự kết hợp với những phương pháp điều trị
khác nhau để đạt kết quả
khả quan.
Cuối cùng, lực
lượng làm việc trong hệ thống này bao gồm những
chuyên gia về y khoa và chăm sóc y tế, những tình nguyên viên, nhà sư và những người có sức khỏe
và điều kiện thích hợp.
Mặc dù việc chăm sóc sức khỏe đã
được áp dụng rộng rãi ở những nước
phát triển, nhưng ảnh hưởng của nó ở 1
vài nước bản địa đặc biệt là những
nước đang phát triển thì vẫn còn mới mẻ.
Do vậy, cho đến bây giờ không có bất cứ dịch
vụ chăm sóc giảm đau nào ở Việt Nam.
Mục tiêu
- Xác định
những chiến lược để cải thiện chất
lượng điều trị bao gồm những cảm
giác dễ chịu, thoải mái cho bệnh nhân ở giai đoạn
cuối.
- Thiết kế
một mô hình khả thi để chăm sóc.
- Thiết kế
một khóa học về chăm sóc nâng đỡ cho đội
ngũ điều trị.
- Xác định
một chiến lược thích hợp để cung cấp
kiến thức cho người nhà và người chăm
sóc bệnh nhân.
Cơ sở lý luận
Thành lập
chương trình chăm sóc nâng đỡ cho bệnh nhân ung
thư dựa trên các yếu tố sau:
- Những bệnh
nhân ung thư giai đoạn cuối cần những
phương thức điều trị mới như phẫu
trị, xạ trị, hóa trị: những bệnh nhân này cần
phải được cung cấp một số dịch vụ
về sức khỏe thích hợp về thể chất,
tinh thần, linh hồn.
- Một số
bệnh nhân ung thư chỉ được điều trị
bằng phương pháp giảm đau vì thực tế chất
lượng cuộc sống không được cải thiện
rõ.
- Chương
trình chăm sóc nâng đỡ cho bệnh nhân ung thư
được áp dụng ở một số bệnh viên
có khoa giảm đau hoặc là chăm sóc giai
đoạn cuối.
- Chương
trình chăm sóc nâng đỡ cho bệnh nhân ung thư
đang được quan tâm tại VN
- Chưa có một
công trình nghiên cứu thật sự có giá trị thuyết
phục về chăm sóc nâng đỡ cho bệnh nhân ung
thư ở VN.
KẾT QUẢ
Bệnh viện Ung bướu
là bệnh viện chuyên khoa về ung thư ở khu vực
phía Nam. Nó có vai trò là nơi cung cấp dịch vụ
chăm sóc sức khỏe hàng đầu trong khu vực
để cải thiện chất lượng cuộc sống
cho bệnh nhân, đồng thời cũng là nơi cung cấp,
nghiên cứu, đào tạo, giáo dục về ung thư cho
các bác sĩ trẻ học sau đại học cũng
như là nơi học tập của các em sinh viên. Mặt
khác, bệnh viện ung thư cũng là nơi có nghiệp
vụ hướng dẫn đào tạo tham mưu cho các khoa Ung bướu
và các viện trong khu vực phía Nam như Nha Trang, Kiên Giang,
Tiền Giang, Cần Thơ.
Phương pháp điều trị chăm sóc nâng đỡ thường được áp
dụng đồng thời với các phương pháp
điều trị
khác để điều trị ung thư như là phẫu trị, hóa trị, xạ
trị nhằm nâng cao hiệu quả đồng thời
giảm đi các tác dụng phụ (tác dụng không mong muốn)
ở các phương pháp điều trị này. Trước khi áp dụng
phương pháp này bệnh nhân sẽ được tham vấn về tình
trạng sức khỏe của họ bởi các đội
ngũ săn sóc nâng
đỡ hoặc các
nhà điều trị. Riêng việc điều trị các bệnh
nhân nội trú, họ được chăm sóc bởi thân nhân của họ hoặc
các người chăm sóc trực tiếp hay các người tình nguyện, 1 số
các cá nhân khác thuộc tổ chức chính trị xã hội cụ
thể tham gia vào chương trình này như là Đoàn Thanh niên Cộng Sản hay Hội Liên Hiệp
Phụ Nữ.
Để điều trị giảm đau cho phụ nữ
cần áp dụng sơ đồ giảm đau theo khuyến cáo của WHO. Ngoài ra cần
quan tâm đến việc chăm sóc nâng đỡ về tâm lý và tinh thần
của các nhà chuyên gia để cải thiện chất
lượng cuộc sống cho bệnh nhân ung thư. Bên cạnh đó, việc chăm sóc hỗ trợ về tâm lý và tinh
thần cũng rất
cần thiết và nên chú trọng cho cả thân nhân người
bệnh hay người chăm sóc trực tiếp cho đến khi bệnh nhân đã mất
(sau khi tử vong).
- Cần có kế hoạch tham mưu cho bệnh viện nên thành lập
chương trình chăm sóc nâng đỡ cho bệnh nhân qua việc trao
đổi, bàn bạc, thống nhất về sự cần
thiết phải có chương trình chăm sóc sức khỏe nâng đỡ cho bệnh nhân.
- Xây dựng nguồn nhân lực cần thiết để
vận hành chương trình có hiệu quả bao gồm các nhà chuyên
môn như đội ngũ bác
sĩ chuyên khoa, các y tá chuyên ngành và chuyên gia về lĩnh vực tâm lý, bác sĩ tâm thần, các linh mục, hay các tín
đồ tôn giáo và các người tình nguyện. Đội
ngũ này có nhiệm vụ
chăm sóc nâng đỡ
người bệnh ngoài những lợi ích về tinh thần,
về thể xác thậm chí là linh hồn. Mỗi tành viên của
đội ngũ này có nhiệm vụ riêng biệt rõ ràng sẵn sàng đáp ứng,
thỏa mãn hầu hết mọi nhu cầu của người
bệnh.
- Phải có nguồn ngân sách để hoạt động
chương trình, ngân sách có thể xuất phát từ ngân sách hoạt
động của bệnh viện do nhà nước phân bổ,
xuất phát từ các tổ chức từ thiện, các mạnh
thường quân trong và ngoài nước hoặc ngân sách này
có thể là do sự ký kết hợp tác nghiên cứu đối
với 1 tổ chức y tế nước ngoài.
- Cần phải chuẩn bị cơ sở vật chất cần thiết
để áp dụng chương trình đạt hiệu quả cao nhất
như là các thuốc giảm
đau, các khóa huấn luyện căn bản về chăm sóc nâng
đỡ, 1 số dụng
cụ chuyên dùng để điều trị bệnh nhân
như máy bơm tự
động, máy xạ trị liều cao,…
- Áp dụng chương chăm sóc nâng đỡ vào bệnh viện:
Bệnh nhân và những người chăm sóc trực tiếp hay các thân nhân sẽ
được tham vấn về những mục đích
chương trình sẽ mang lại, những dịch vụ sẵn có của
chương trình để phục vụ người bệnh.
Chăm sóc nâng đỡ sẽ được áp dụng đồng
thời với 1 số phương pháp điều trị khác như phẫu trị, hóa trị, xạ
trị.
Chăm sóc nâng đỡ cho bệnh nhân ung thư cũng kết hợp với 1 số
chương trình khác để nâng cao hiệu quả hoạt
động của nó như: chương trình chăm sóc sức khỏe ban đầu, chương trình giáo dục ung thư hay chương trình phòng ngừa ung thư.
Bệnh viện
có thể yêu cầu nguồn tài chính và nguồn nhân lực
từ cộng đồng, có thể thực hiện bằng
cách đưa những
thông tin về chương trình qua các cuộc tiếp xúc với báo chí, làm các báo cáo
đến các cơ quan cấp trên xin hướng giúp đỡ
chỉ đạo.
Khóa huấn
luyện cho các thành viên trong nhóm chăm sóc sức khỏe nâng đỡ nên
được tổ chức tại bệnh viện với
2 lý do:
- Một là:
thuận lợi về địa điểm tổ chức
cho người huấn luyện và người được
huấn luyện (khi đa số là nhân viên trong bệnh viện)
không phải đi lại nhiều mất thời gian ảnh
hưởng đến sức khỏe và công tác. Bệnh viện
có thể huấn luyện từ 1h đến 1h30
(được xem như công tác).
- Hai là: những
người được huấn luyện sau đó sẽ
huấn luyện lại người nhà, người
chăm sóc trực tiếp
cho bệnh nhân thì có thể thực tập chỉ dẫn
trực tiếp ở giường bệnh sẽ thuận
tiện hơn.
Thực hành
khóa học này cần trải qua
các bước:
- Ngân sách trả
cho khóa học phải được trích từ bệnh viện.
- Mời các
báo cáo viên am hiểu về lĩnh vực chăm sóc nâng đỡ để bồi dưỡng
kiến thức cho đội ngũ chăm sóc nâng đỡ.
- Những
người tham dự khóa học có thể áp dụng những
kiến thức đã được truyền đạt
đến bệnh nhân hoặc tực tập trên bệnh
nhân ở trong bệnh viện.
- Các thành viên
tham gia khóa học phải có bài kiểm tra đánh giá, báo cáo
về khóa học, nêu những thuận lợi, những khó
khăn gì nên họ có thể
có những đề xuất chương trình thay
đổi để
phù hợp thực tế của bệnh viện.
Tổ chức
ở bệnh viện (vì những lý do nêu trên) bao gồm các
bước sau:
- Nguồn tài
chính phải xuất phát từ ngân sách bệnh viện.
- Mời tất
cả những người thân của bệnh nhân hay
người chăm sóc trực tiếp cho bệnh nhân đến tham gia khóa học.
- Đội
ngũ hướng dẫn
cho khóa học này là những người đã tham gia những
khóa học do các chuyên gia giảng dạy để giảm
chi phí cho khóa học.
- Nguồn kiến
thức trang bị cho người thân và người trực
tiếp chăm sóc cho bệnh nhân là những kiến thức căn bản nhất về chăm sóc nâng
đỡ và hướng
dẫn cho họ cách chăm sóc hiệu quả cho người bệnh ung thư.
BÀN LUẬN
Để
chương trình chăm sóc nâng đỡ đạt hiệu quả cao nhất nó cần phải
tiến hành từng
bước một.
Bước
đầu tiên là cơ sở để bước thứ 2 thực hiện hiệu
quả khi bước 1 hoàn thành cần phải có đánh
giá để từ đó kịp thời có kế hoạch
sửa chữa những sai sót từ khi thực hiện
bước thứ 2. Thực tế điều kiện
cơ sở vật chất,
nguồn nhân lực hầu hết ở các bệnh viện
không đáp ứng tốt nhu cầu của chương trình nên không thể làm thành 1 bước.
Chia 2 giai đoạn:
Giai đọan
đầu tiên của chương trình là xây dựng nguồn nhân lực,
đánh giá sơ bộ
về các hoạt động của bệnh viện từ
đó phát hiện ra những ưu tiên hàng đầu cho chương trình. Đánh giá những yêu cầu của bệnh
nhân, của người nhà, người chăm sóc trực tiếp và các đội
ngũ chuyên nghiệp tham
gia chương trình để xây dựng phương pháp chăm sóc sức khỏe thích hợp (khả thi).
Giai đoạn
2: phát triển mô hình chăm sóc sức khỏe vào bênh viện. Chương trình chăm sóc nâng đỡ nhất thiết phải kết
hợp được vớ 3 yếu tố: yếu tố
đầu tiên là bệnh nhân ung thư được nằm điều
trị cũng như đã được xuất viện,
những bệnh nhân đã xuất viện nhưng vẫn được áp dụng
chương trình này cho đến lúc họ mất đi. Yếu
tố thứ 2: đảm bảo những nhu cầu tốt
nhất cho người bệnh đến nay không hề
đơn giản
nhất là lúc bệnh nhân xuất viện thì vai trò của
người chăm sóc bệnh nhân và thân nhân của họ rất quan trọng,
và yếu tố cuối cùng là thái độ của cộng
đồng đối với người bệnh, những
thái độ tốt cảm thông chia sẻ với người
bệnh là động lực to lớn để người
bệnh vượt qua căn bệnh hiểm nghèo và chương trình chăm sóc nâng đỡ mới có hiệu quả.
KẾT LUẬN
Chăm sóc nâng
đỡ thực sự
là 1 phương pháp hữu hiệu để cải thiện chất lượng
cuộc sống cho bệnh nhân ung thư. Mô hình chăm sóc nâng đỡ chủ yếu thực
hiện ở bệnh viện. Do vậy, để gia
tăng hiệu quả của
phương pháp chăm sóc nâng đỡ thì phương pháp này nên được triển khai áp dụng ngay
từ lúc bệnh nhân nhập viện. Chương trình
này cần có sự
tham gia của nhiều chuyên gia ở các lĩnh vực khác nhau như là nội khoa, tâm thần, gây mê,
châm cứu… để chăm sóc hỗ trợ cả về thể xác lẫn tâm thần
cho người bệnh. Chương trình này cũng có hiệu quả khi cung cấp cho
người bệnh, thân nhân bệnh nhân hay người
chăm sóc trực tiếp
bệnh nhân những kiến thức, kỹ năng cơ bản. Thái độ của cộng
đồng, trách nhiệm của xã hội và sự quan tâm
của cơ quan chuyên môn chủ quản có ảnh hưởng đến việc
áp dụng chương trình cũng như giá trị tăng hiệu
quả của chương trình đối với bệnh nhân
ung thư.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bệnh viện Ung bướu TP.HCM (2006): Báo cáo tổng kết năm tại BV. Ung bướu TP.HCM.
2. Bộ Y tế Việt Nam (2006). Chiến lược định hướng ngành y đến năm 2010.
3.
Cross.T (1995): Introducing Palliative Care,
Radcliffe Medical Press Ltd,
4.
Nguyễn
Chấn Hùng (2000): Tổng quan về bản chất
bệnh ung thư tại
Việt
5.
Nguyễn
Chấn Hùng (2003): Báo
cáo các đặc
điểm bệnh ung thư tại
Việt
6.
Palliative Care
7.
Sở
Y tế TP.HCM (2007): Chương trình chăm sóc sức
klhỏe ban đầu ở TP.HCM, Việt
8.
Williams. M.L (2003): Psychosocial issues in
palliative care, Oxford University Press,
* Sở
Y tế Tp. Hồ Chí Minh
Địa
chỉ liên hệ: BS. Nguyễn Minh
Hùng ĐT: 0919892677 Email: hoatc.syt@tphcm.gov.vn